Wetenschappers ontdekken verrassende voorspeller van hoe lang je zult leven in baanbrekende nieuwe studie

In dit artikel:

Nieuw onderzoek gepubliceerd in Science vergelijkt levensduur en genetica van eeneiige en twee-eiige tweelingen uit Denemarken, Zweden en de Verenigde Staten en komt tot de conclusie dat erfelijkheid mogelijk veel zwaarder weegt in hoe oud mensen worden dan eerder gedacht. De onderzoekers, onder leiding van Ben Shenhar van het Weizmann Institute of Science, schatten dat genetische factoren tot ongeveer 55% van de variatie in levensduur kunnen verklaren — ruim meer dan eerdere inschattingen — terwijl de resterende invloed toe te schrijven is aan omgeving, leefstijl, gezondheidszorg en toeval in genexpressie.

Methoden en belangrijkste waarnemingen
- De studie gebruikte lange-termijn registers van tweelingen om overeenkomsten binnen paaren te analyseren, en maakte daarbij onderscheid tussen sterfgevallen door externe oorzaken (ongelukken, infecties) en interne oorzaken (veroudering, erfelijke ziekten).
- Mortaliteit bleef redelijk stabiel tussen 20 en 40 jaar en nam daarna snel toe; sterfgevallen door externe oorzaken stijgen met de leeftijd, maar minder snel dan sterfgevallen gerelateerd aan interne, leeftijdsgebonden aandoeningen.
- Erfelijkheid varieert per oorzaak van overlijden: overlijden door dementie blijkt het meest erfelijk, gevolgd door hart- en vaatziekten en daarna kanker. Levensduur lijkt niet te berusten op één of enkele genen, maar op honderden tot duizenden genetische varianten die samen het risico en de veerkracht beïnvloeden.

Wat onderzoekers en experts benadrukken
- Hoewel het genetische aandeel groot wordt geschat, is het geen vrijbrief om leefstijkaanpassingen te laten varen. Experts zoals Leonard Egede, Janet O’Mahony en Leigh Frame wijzen erop dat genen een bereik van mogelijkheden bepalen en de manier beïnvloeden waarop mensen reageren op voeding, beweging, stress en zorgtoegang.
- Ongeveer de helft van de levensduur blijft dus beïnvloedbaar door leefstijl en omgeving. Belangrijke praktische factoren blijven: gezond eten, matige lichaamsbeweging, niet roken, stressmanagement en regelmatige medische controles en screenings (bv. bloeddruk, diabetes, cholesterol, kankeronderzoek). Volgens de onderzoekers wordt leefstijl relatief belangrijker op oudere leeftijd: verschillen in gedrag hebben meer effect op overleving onder tachtigers dan onder dertigers.
- De auteurs adviseren geen genetisch determinisme; in plaats daarvan zien ze in de bevindingen aanknopingspunten voor verder onderzoek naar de biologische mechanismen van veroudering. Als we beter snappen welke genetische profielen samenhangen met gezond ouder worden (bijvoorbeeld bij honderdjarigen zonder ernstige ziekten), kan dat leiden naar gerichte interventies of medicijnen.

Beperkingen en generaliseerbaarheid
- De analyse berust grotendeels op Scandinavische registraties, wat de toepasbaarheid van de precieze percentages op andere populaties kan beperken. Daarnaast spelen verschillen in zorgtoegang en leefomstandigheden wereldwijd een rol die de verhouding tussen genetica en omgeving kan verschuiven.

Kernboodschap
Genetica lijkt een aanzienlijk grotere rol te spelen in hoe oud mensen worden dan eerder aangenomen, maar leefstijl en toegang tot medische zorg blijven cruciaal voor de kwaliteit en duur van leven. De studie onderstreept zowel het belang van basisgenetica voor leeftijdsgebonden ziekten als de potentiële impact van leefstijlaanpassingen en medische preventie — en opent de deur naar verder onderzoek naar de moleculaire basis van veerkracht en gezond ouder worden.