Wat zijn die donkere, wasachtige bultjes die eruitzien alsof ze op mijn huid zitten vastgeplakt?

In dit artikel:

Seborroïsche keratosen, ook wel ouderdoms- of wijsheidswratten genoemd, zijn zeer veelvoorkomende goedaardige huidafwijkingen die vooral met het ouder worden ontstaan. Veel mensen krijgen de eerste plekjes rond hun dertigste; in de vijftig of zestig heeft bijna iedereen er minstens één. Ze komen vaak in families voor en kunnen tijdens hormonale veranderingen groeien. De precieze oorzaak is niet bekend. Leeftijd en erfelijke aanleg spelen waarschijnlijk de grootste rol; de invloed van zonlicht wordt nog onderzocht. De plekjes ontstaan ook op huid die nooit aan de zon is blootgesteld en hebben niets te maken met slechte hygiëne of seborroïsche dermatitis.

Seborroïsche keratosen kunnen vrijwel overal voorkomen, behalve op handpalmen en voetzolen, en zitten vaak op de borst, rug, nek, het hoofd of gezicht. Ze zijn meestal verheven, wasachtig, droog of schilferig en lijken alsof ze op de huid zijn vastgeplakt. Ze kunnen glad, wratachtig of kruimelig zijn en variëren in kleur van beige en bruin tot zwart, roze, wit, grijs of huidkleurig. De grootte loopt uiteen van enkele millimeters tot meer dan 2,5 centimeter. Meerdere plekjes komen vaker voor dan één enkele afwijking.

Hoewel ze er opvallend of verontrustend uit kunnen zien, zijn deze keratosen niet kwaadaardig en ontwikkelen ze zich niet tot huidkanker. Wel kunnen ze lijken op een melanoom, basaalcelcarcinoom of actinische keratose, een door langdurige uv-blootstelling veroorzaakt voorstadium van huidkanker. Daarom kan zelfs een arts soms een biopt nodig hebben om de diagnose met zekerheid te stellen.

Een seborroïsche keratose blijft doorgaans maanden of jaren hetzelfde en heeft vaak scherpe randen en een wasachtig, vastgeplakt uiterlijk. Veranderingen, bloeden, aanhoudende jeuk, een afwijkende plek tussen vergelijkbare plekjes of kenmerken van de ABCDE-regel — asymmetrie, een onregelmatige rand, kleurverschillen, een grotere diameter en evolutie — zijn redenen om een dermatoloog te raadplegen. Ook nieuwe of opvallende huidafwijkingen kunnen het best professioneel worden beoordeeld. Bij plotseling zeer veel nieuwe keratosen is controle extra belangrijk. Dit zeldzame Leser-Trélat-teken kan samenhangen met kanker elders in het lichaam, al zag dermatoloog Lycia Thornburg het in ruim twintig jaar slechts eenmaal.

Behandeling is meestal niet nodig. Zelf krabben of snijden wordt afgeraden vanwege het risico op infectie en omdat de plek mogelijk verkeerd wordt ingeschat. Verwijdering kan wel wenselijk zijn om cosmetische redenen of wanneer een plek jeukt of door kleding of sieraden geïrriteerd raakt. Een dermatoloog kan de afwijking bevriezen met vloeibare stikstof, wegschrapen of met een laser behandelen. Cosmetische ingrepen worden waarschijnlijk niet door de zorgverzekering vergoed. Crèmes kunnen de plekjes gladder maken en voorkomen dat ze blijven haken, maar laten ze niet verdwijnen.