Waarom we zo moeilijk toegeven dat we eenzaam zijn (en wat je eraan kunt doen)

In dit artikel:

Eenzaamheid is volgens bijzonder hoogleraar en filosoof Anja Machielse een gevoel van gemis: het verlangen naar verbinding terwijl die ontbreekt. Dat verschilt van bewust alleen zijn, ofwel solitude, waarbij iemand alleen tijd doorbrengt en daar juist van oplaadt. Eenzaamheid kan ook voorkomen wanneer er wel mensen in de omgeving zijn, als iemand zich niet gezien of niet verbonden voelt.

Ongeveer één op de tien Nederlanders voelt zich sterk eenzaam. Onder jongvolwassenen ligt dat aandeel rond de 40 procent. Machielse wijst onder meer op sociale media, prestatiedruk en sociale vergelijkingen. Doordat mensen voortdurend zien hoe anderen wonen, werken en leven, kunnen ze het gevoel krijgen tekort te schieten of niet bij de groep te horen.

Eenzaamheid is volgens Machielse een normaal en onvermijdelijk onderdeel van het leven. Gebeurtenissen zoals een overlijden, relatiebreuk, scheiding of gezondheidsproblemen kunnen bestaande verbindingen verbreken. Het wordt problematisch wanneer het gevoel iemands leven gaat beheersen. Terugtrekken, gamen of eindeloos series kijken kan tijdelijk afleiding bieden, maar neemt de oorzaak niet weg en kan het isolement versterken.

Wie zich eenzaam voelt, doet er goed aan met iemand te praten die vertrouwen geeft. Zo ontstaat ruimte om te onderzoeken welke verbinding of contacten worden gemist. Het taboe rond eenzaamheid komt volgens Machielse voort uit het idee dat mensen hun leven volledig zelf kunnen vormgeven. Daardoor zien zij eenzaamheid snel als persoonlijk falen, terwijl veel oorzaken buiten hun controle liggen. Meer openheid en eenvoudige vragen als ‘Hoe gaat het echt met je?’ kunnen helpen. Eenzaamheid is bovendien niet alleen individueel op te lossen: anderen zijn nodig om iemand het gevoel te geven gezien en belangrijk te zijn.

In haar boek *De kracht van eenzaamheid* beschrijft Machielse eenzaamheid ook als een pijnlijk maar betekenisvol signaal, vergelijkbaar met honger of dorst. Het gevoel maakt duidelijk dat er iets ontbreekt en kan iemand aanzetten tot nadenken en verandering. Dat kan leiden tot nieuwe keuzes in gewoontes, relaties en levensrichting, al hoeft iemand de pijn niet direct als iets positiefs te zien.

Schrijver en ervaringsdeskundige Linda van ’t Veen benadrukt dat eenzaamheid vaak verborgen blijft achter een druk sociaal leven. Zelf voelde zij zich ondanks school, werk, hobby’s en veel contacten diep eenzaam. Pas later ontdekte ze dat een gebrek aan liefde in haar jeugd daarin een belangrijke rol speelde. Volgens haar zegt het aantal contacten weinig: echte verbinding, ook met jezelf, is bepalend. Mensen kunnen een masker dragen en hun gevoelens verbergen. Door haar boek, nieuwe contacten en meer ruimte om haar eigen leven te leiden, voelt Van ’t Veen zich inmiddels niet meer eenzaam.