Waarom we opnieuw moeten leren lezen - dit is hoe je in een flow komt om aandachtig te lezen
In dit artikel:
Als kind kon de auteur uren verdwalen in een boek; op haar 35ste is aandachtig lezen verworden tot iets dat pas komt nadat alle andere taken zijn afgehandeld — en zelfs dan wordt er nog snel een appje gestuurd of iets besteld. Het stuk onderzoekt waarom lezen in het huidige digitale tijdperk zo moeilijk blijft en wat je kunt doen om de concentratie en het plezier terug te winnen.
Lezen is weer zichtbaar en modieus: beroemdheden worden gezien met boeken, influencers op ‘booktok’ presenteren lezen als lifestyle, en zelfs modehuizen halen literaire teksten naar kleding en winkels. Boeken functioneren steeds vaker als een verlengstuk van iemands identiteit. Tegelijk vormen telefoons, social media en korte beloningen een grote concurrentie. Uit onderzoek blijkt dat zeven op de tien mensen tijdens het lezen vaak afgeleid raken; de totale leestijd daalde tussen 2006 en 2016 met ongeveer 28%, en in 2023 gaf 53% van de Nederlanders aan moeite te hebben met tijd vrijmaken om te lezen.
Lezen biedt meer dan vrijetijdsbesteding: volgens Eveline Aendekerk (directeur CPNB) vergroot het empathie, woordenschat en redeneervermogen, en draagt het bij aan mentale gezondheid — lezen kan zelfs het risico op burn-out verlagen. Gedragspsycholoog Roos Alink wijst erop dat ons brein geneigd is voor snelle, energiebesparende beloningen te kiezen; lezen vraagt juist inspanning en doorzettingsvermogen, maar levert diepere ervaringen en mogelijkheden tot ‘flow’ op — een staat van volledige aandacht en betrokkenheid.
Om weer in die leesflow te komen raadt Alink de WOOP-methode aan: formuleer een Wens (wat wil je bereiken, bijvoorbeeld vaker en aandachtiger lezen), bepaal de Outcome (wat levert het op), identificeer Obstakels (telefoon, to-dolijstjes, klusjes) en maak een Plan om die hindernissen te tackelen (bijvoorbeeld telefoon wegleggen en een vaste leestijd kiezen). Uitgever Myrthe Spiteri adviseert om te beginnen met een boek dat je echt leuk vindt — geen onbereikbare ‘grote’ roman — en een comfortabele leesomgeving te creëren (drankje, aantekeningen, fijne muziek).
De auteur testte deze aanpak praktisch: telefoon in de keuken, notities voor opkomende taken, een favoriet kinderboek en een vaste avondtijd. De eerste minuten waren lastig, gedachten dwaalden af, maar na zo’n twintig minuten kwam de flow en verdween de drang naar de telefoon. Door enkele weken elke avond te lezen verbeterde ze: sneller inlezen, beter afsluiten van de buitenwereld, meer inspiratie en een consequent prettig gevoel na het lezen. Belangrijk daarbij is realistische verwachting: niet elke leesbeurt zal vlekkeloos zijn, afdwalen is menselijk en oefening maakt het aangenamer.
Kort samengevat: lezen is tegenwoordig zowel een culturele statusuiting als een uitdaging door digitale prikkels. De baten zijn groot — cognitief, sociaal en voor het welzijn — maar er moet actief tijd en ruimte voor worden gemaakt. Praktische stappen die helpen: kies plezierige lectuur, maak een rustige leesplek, plan vaste leestijden, leg je telefoon weg, schrijf afleidende taken op en gebruik een eenvoudige gedragsstrategie zoals WOOP. Met geduld en herhaling wordt lezen makkelijker en vaker een bron van ontspanning en verdieping.