'Veel mensen onderschatten waar Trump toe in staat is'
In dit artikel:
Maral Noshad Sharifi (37), Iraans-Nederlandse journaliste, schrijfster en documentairemaakster, werkt als VS-correspondent voor de Volkskrant en publiceerde recent het boek Maral in Magaland — geschreven als een waarschuwing voor Nederland. Als kind vluchtte ze uit Iran en ziet ze in de VS tekenen van eenzelfde sluipende erosie van vrijheden: een verschuiving naar rechts die groepen meer macht geeft en de rechten van anderen onder druk zet. In haar boek en de bijbehorende VPRO-docuserie Make Democracy Great Again (drie delen, vanaf 7 oktober op NPO Start, gemaakt met Johan Fretz) portretteert ze zowel Trump-aanhangers als slachtoffers van die politieke beweging, van Capitoolbestormers tot transpersonen die hun verworven rechten zien krimpen.
Sharifi legt uit dat ze het belangrijk vindt te begrijpen waarom Trump-stemmers denken zoals ze doen; radicaal- en extreemrechtse ideeën kunnen volgens haar schadelijk zijn voor democratie en verdienen verheldering en tegengeluid. Haar buitenlandse achtergrond werkt soms in haar voordeel: veel Amerikanen kennen de Volkskrant niet en zien haar daardoor minder als een bedreiging, wat haar toegang tot intieme gesprekken verschaft. Ze volgt bijvoorbeeld langdurig een man die betrokken was bij de bestorming van het Capitool — een veteraan die door Trump werd begunstigd — en constateert hoe aanhangers voortdurend hun narratieven aanpassen om hun loyale steun aan Trump te rechtvaardigen. Die onvoorwaardelijke steun vergelijkt ze met sektarische dynamieken en ziet dat als gevaarlijk.
Sharifi trekt parallellen tussen haar ervaring in Iran en de huidige Amerikaanse sfeer: angst om vrijuit te spreken, surveillancegevoelens en symbolen van autoritarisme (zoals een groot Trump-banner bij het ministerie van Justitie) wekken herkenning bij wie uit autoritaire landen komt. Ze waarschuwt ook voor spiegelbeelden in Nederland: sterker wordende anti-abortus-, anti-trans- en anti-immigratiebewegingen en politici die bereid zijn samen te werken met partijen met anti-democratische standpunten.
Over de toekomst blijft ze bezorgd. Hoewel de VS haar veel goeds bieden en ze er niet weg wil, ziet ze een zwak verzet tegen Trump en veel apathie bij kiezers. Zelfs mogelijke tegenslagen voor zijn partij bij tussentijdse verkiezingen bieden volgens haar geen garantie zolang de eerlijkheid van het proces onzeker is. Haar werk wil aandacht en waakzaamheid afdwingen: inzicht geven in wie deze bewegingen zijn en waar ze toe kunnen leiden, zowel in de VS als als waarschuwing voor Nederland.