Minder zin in seks, maar ook minder angstig: dít doet de pil met je psyche

In dit artikel:

De anticonceptiepil verliest aan populariteit, vooral onder jonge vrouwen. Steeds meer vrouwen kiezen voor hormoonvrije alternatieven, zoals het koperspiraal, condooms of natuurlijke anticonceptie. Ook onder dertigers en veertigers neemt het gebruik af: volgens cijfers van het CBS gebruikt 40 procent de pil, tegenover 55 procent ongeveer tien jaar geleden. Het condoom wordt door 27 procent gebruikt, de hormoonspiraal door 17 procent en het koperspiraal door 5 procent.

Onderzoeker Estrella Montoya en reproductiegezondheidsexpert Karin van der Velde van Rutgers verklaren de ontwikkeling deels uit groeiende ‘hormoonmoeheid’. Vrouwen staan kritischer tegenover jarenlang gebruik en willen hun natuurlijke cyclus en lichaam beter leren begrijpen. Die trend, ook wel body literacy genoemd, draait om het herkennen van veranderingen in energie, stemming, sociale behoefte en libido gedurende de cyclus.

De pil stabiliseert de hormoonspiegel en onderdrukt de eisprong. Daardoor kunnen stemmingen en lichamelijke ervaringen minder sterk worden. Sommige gebruikers melden somberheid, stemmingswisselingen, een vlak gevoel of minder zin in seks. Hormonen kunnen bovendien invloed hebben op sociale contacten, relaties en behoefte aan intimiteit. Rond de eisprong ervaren sommige vrouwen juist meer energie en verlangen, terwijl die piek door de pil wordt afgevlakt. Tegelijkertijd kan de pil voor anderen juist prettig zijn, bijvoorbeeld omdat sterke menstruatie- of PMS-klachten verminderen.

Van der Velde benadrukt dat de gevolgen sterk per persoon verschillen. Genen, stress, leeftijd, het type pil en de gebruiksduur spelen mogelijk een rol. Ongeveer een derde van de vrouwen ervaart bijwerkingen, maar dat betekent niet dat de pil voor de meeste gebruikers schadelijk is. Volgens de aangehaalde cijfers heeft 75 procent geen klachten of gebruikt de pil juist vanwege positieve effecten. Er is nog onvoldoende bekend om vooraf te voorspellen wie gevoelig reageert.

Wie vermoedt dat de pil een negatieve invloed heeft, kan bijhouden wanneer klachten begonnen en wanneer ze optreden, bijvoorbeeld met een cyclus-app. In overleg met de huisarts kan een ander middel worden geprobeerd. Wie stopt, moet direct een alternatief gebruiken om een ongewenste zwangerschap te voorkomen. Het kan ongeveer drie maanden duren voordat het lichaam weer een eigen hormonaal ritme heeft. De pil kan veilig worden doorgeslikt; dat kan juist helpen bij hevig bloedverlies, endometriose of ernstige PMS. Tijdens de overgang worden hormoonpleisters gebruikt om klachten te verminderen; de pil is daar niet specifiek voor voorgeschreven.

Ook bestaan er mannelijke anticonceptiemiddelen, waaronder pillen, crèmes en een prikpil die de spermaproductie remmen. Deze kunnen vergelijkbare bijwerkingen geven, zoals acne, gewichtstoename en veranderingen in libido of stemming. Volgens Montoya wordt er echter weinig in geïnvesteerd, mogelijk omdat wordt betwijfeld of mannen ze zullen gebruiken.

De samenstelling van anticonceptiepillen verschilt per merk. Sommige varianten kunnen door een lagere testosteronaanmaak het seksueel verlangen verminderen. Een nieuwe variant die de testosteronspiegel beter op peil houdt, wordt nog onderzocht. Verder klopt het niet dat langdurig pilgebruik de latere vruchtbaarheid vermindert; ouder worden is de belangrijkste factor. Ook maakt de pil mensen niet stressbestendiger: onderzoek wijst er eerder op dat lichamelijke stressreacties bij gebruikers sterker kunnen zijn. Meer onderzoek naar de invloed van de pil op stemming, seksualiteit en het stresssysteem blijft nodig.