Maakt de druk om alles te optimaliseren ons angstig? Zo kun je het loslaten

In dit artikel:

De obsessie met ‘optimalisatie’ maakt van gezondheid voor steeds meer mensen een permanente prestatie. Met wearables, slaaptrackers, bloedonderzoeken en dieetregels proberen ze niet alleen gezond, maar optimaal te functioneren. Volgens het Britse YouGov bezit inmiddels 30 procent van de volwassenen een smartwatch en gebruikt 18 procent een fitnesstracker.

Die cultuur kreeg een extreem gezicht tijdens een bijeenkomst in Londen met techondernemer Bryan Johnson. Hij streeft naar een zo lang mogelijk leven en volgt daarvoor een streng regime met onder meer een vroege avondmaaltijd, een bedtijd om 20.30 uur, dagelijkse sauna’s, schokgolftherapie en uitgebreide lichaamsmetingen. Zijn aanpak, waaronder zelfs een controversiële plasma-uitwisseling met zijn zoon, illustreert hoe ver de jacht op biologische perfectie kan gaan.

Ook minder extreme gebruikers raken echter gevangen in cijfers. De auteur beschrijft hoe haar Whoop-band en Garmin-slaapmonitor haar voortdurend wezen op onvoldoende beweging, slecht herstel of een lage slaapscore. Een score van 14 op 100 hield haar de hele dag bezig, terwijl onderzoek laat zien dat mensen zich vermoeider kunnen voelen wanneer ze alleen maar dénken dat ze slecht hebben geslapen. Slaaptrackers meten bovendien slaapfasen niet betrouwbaar. Volgens neurowetenschapper Tommy Wood kunnen gegevens van lage kwaliteit zo onbedoeld bepalen hoe iemand zich voelt.

Wood en andere wellnessdeskundigen keren zich daarom steeds meer af van rigide optimalisatieregels. Voortdurend vergelijken met een kunstmatig ideaal kan ten koste gaan van sociale contacten, plezier en zingeving. Carl Honoré, auteur van *In Praise of Slow*, stelt dat veel zaken die het leven waardevol maken – zoals relaties, creativiteit en reflectie – juist ontstaan wanneer mensen niet alles proberen te verbeteren. De optimalisatiecultuur verplaatst het idee van een ‘betere versie van jezelf’ bovendien van het lichaam naar carrière, huis, sociale leven en online imago, waardoor het gevoel van falen groeit.

Binnen de wellnessindustrie ontstaat inmiddels een tegenbeweging. Healf noemt die ‘anti-optimalisatie’ en benadrukt het plezier van bewegen en vertragen. Voormalig Ironman-atlete Tamsin Lewis spreekt over ‘bioharmonie’: luisteren naar de natuurlijke ritmes van het lichaam en het zenuwstelsel tot rust brengen. Tests en technologie kunnen nuttig zijn, maar de basis blijft volgens haar eenvoudig: voldoende slaap, beweging, voedzame voeding, daglicht, natuur, goede relaties en plezier. Sportwetenschapper Joanna Hall pleit daarnaast voor meerdere haalbare wandelingen van vijf minuten in plaats van de willekeurige norm van 10.000 stappen per dag.

Wearables zijn niet per definitie schadelijk. Onderzoek wijst erop dat activity trackers mensen gemiddeld ongeveer 1.800 extra stappen per dag laten zetten. Ze kunnen informeren en motiveren, zolang gebruikers de gegevens niet als absolute waarheid behandelen. Ook technologiebedrijven verschuiven hun aandacht: Ultrahuman richt zich meer op langetermijntrends dan op stressvolle dagscores.

De auteur concludeert dat ontspanning en sociale verbinding waarschijnlijk meer opleveren dan voortdurende zelfmeting. Zelfs Johnson benadrukt inmiddels vijf basisgewoontes: slapen, goed eten, bewegen, schadelijke of verslavende zaken vermijden en tijd doorbrengen met familie en vrienden. Een sterk sociaal netwerk geldt volgens langdurig onderzoek als een belangrijke voorspeller van een lang leven.

Als praktische ‘anti-optimalisatie’ adviseert het artikel om klein te beginnen, relaties te onderhouden, geen strenge diëten te volgen maar meer plantaardig voedsel te eten, trackers tijdelijk af te doen als ze overheersen, korte wandelingen te maken en ruimte te laten voor nietsdoen. Niet elke activiteit hoeft productief, herstellend of deelbaar op sociale media te zijn: plezier zonder meetbaar doel hoort eveneens bij een gezond leven.