Femke is hoogbegaafd en werd gepest: 'Ik haalde met hakken over de sloot de havo'

In dit artikel:

Femke begon als peuter zelfstandig te lezen en liep daardoor al vroeg ver voor op haar leeftijdsgenoten. In groep 3 functioneerde ze cognitief ongeveer op het niveau van eind groep 8, terwijl haar sociaal-emotionele ontwikkeling minder ver was. Haar opvallende gedrag werd onderzocht op ADHD en autisme, maar daar kwam niets uit; alleen haar zeer hoge intelligentie viel op.

Op school werd hoogbegaafdheid destijds nauwelijks begrepen. Extra uitdaging bestond vooral uit het herhalen van eenvoudige opdrachten, waardoor Femke gefrustreerd raakte en zich steeds meer ging aanpassen. Ze had moeite met sociale aansluiting en werd zowel op de basisschool als in het voortgezet onderwijs ernstig gepest. Hoewel haar ouders school waarschuwden, kreeg ze soms te horen dat het pesten ook aan haarzelf lag. De ervaringen tastten haar zelfbeeld diep aan. Ze zag zichzelf als onaardig, lelijk en dom en twijfelde zelfs aan de uitslag van haar intelligentietest.

Door de pesterijen en het gebrek aan begeleiding presteerde Femke op de middelbare school onder haar mogelijkheden. Ze zakte van het gymnasium naar een havo-vwo-klas op een andere school en dreigde uiteindelijk op het vmbo terecht te komen. Uiteindelijk behaalde ze met moeite haar havodiploma. Tijdens haar studie journalistiek kreeg ze meer zelfvertrouwen, maakte ze vrienden en ontdekte ze opnieuw plezier in het leven. Wel moest ze afleren haar emoties te verbergen achter een ‘pokerface’, omdat ze had geleerd dat kwetsbaarheid gevaarlijk was.

Na een universitaire master en een baan als projectmanager besloot Femke haar jeugdherinnering te volgen: later wilde ze kinderen helpen die niet goed in hun vel zitten, maar wel veel talent hebben. Na een opleiding tot talentbegeleider richtte ze in 2013 Talentissimo op, een expertisecentrum voor hoogbegaafdheid en neurodiversiteit. Inmiddels werkt daar een team van zestien mensen. Het centrum ondersteunt scholen, bedrijven en overheden bij het herkennen en begeleiden van cognitief sterke mensen en biedt daarnaast persoonlijke begeleiding aan kinderen, jongeren en volwassenen.

Femke richt zich onder meer op hyperhoogbegaafdheid: mensen met een IQ boven 145. Omdat deze groep klein is, ervaren zij volgens haar relatief vaak een gebrek aan aansluiting en eenzaamheid. Haar labradoodle Frits helpt in de praktijk bij begeleiding. Hij biedt nabijheid en troost, maar kan mensen ook op een speelse manier laten ervaren hoe ze met grenzen omgaan. Vooral wanneer jongeren door een laag zelfbeeld of trauma dreigen uit te vallen, geeft het Femke voldoening dat zij hen kan helpen weer met plezier naar school te gaan.

Hoewel hoogbegaafdheid tegenwoordig beter wordt herkend, bestaat volgens Femke nog altijd een taboe. Mensen zijn bang dat anderen hen arrogant, nerdachtig of uitzonderlijk zullen vinden. Ook bestaat het misverstand dat hoogbegaafde kinderen altijd hoge cijfers halen. Uit onderzoek van haar organisatie blijkt dat ongeveer de helft van de hoogbegaafde kinderen door hun eigen leerkracht niet als zodanig wordt gezien. Kinderen die de Nederlandse taal minder goed spreken of uit sociaal-economisch kwetsbare gezinnen komen, worden bovendien minder vaak herkend. Talentissimo ontwikkelde daarom een instrument om scholen te helpen potentieel sneller te signaleren.

Femke benadrukt dat hoogbegaafdheid niet automatisch leidt tot academische ambities of problemen. Sommige kinderen willen bijvoorbeeld kok of buschauffeur worden; belangrijker is dat zij iets kiezen waar ze gelukkig van worden. Zelf ervaart ze haar hoge intelligentie inmiddels vooral als een voordeel, al maakt haar voortdurend actieve hoofd ontspannen soms lastig. Ze heeft uiteenlopende interesses, van onderzeeboten tot edelstenen.

Volgens Femke worden meisjes en vrouwen minder vaak als hoogbegaafd herkend dan jongens. Zij passen zich vaker aan om erbij te horen en vallen daardoor minder op, terwijl jongens eerder opvallend gedrag vertonen. Ook schrijven vrouwen hun hoge intelligentie volgens haar geregeld toe aan een mannelijke familietak en herkennen ze zichzelf pas later in kenmerken van hoogbegaafdheid.

Aan ouders adviseert Femke om vooral de sterke kanten van hun kind te benoemen, passende uitdaging te zoeken en contact met ontwikkelingsgelijken mogelijk te maken. Ze waarschuwt ervoor hoogbegaafdheid onnodig tot probleem te maken, maar ook om een kind niet aan te moedigen zich voortdurend ‘normaal’ voor te doen. Kinderen moeten ruimte krijgen om zichzelf te zijn en hun mogelijkheden op hun eigen manier te benutten.